🔊
दलित र ब्राह्मण पुजारी सँगै सेवा गर्ने बनारसीधाम मन्दिर संरचनागत समस्यामा बनारसीधाम ज्योतिर्लिंग मंदिर में सदियों से दलित–ब्राह्मण संयुक्त परंपरा, लेकिन सुविधाओं का अभाव Banarasi Dham Jyotirling Temple: A Unique Dalit–Brahmin Joint Priesthood, Yet Struggling for Basic Infrastructure
बैतडी, पाटन–३ — सोह्रौँ शताब्दीदेखि दलित र ब्राह्मण पुजारीहरू सँगसँगै पूजा–अर्चना गर्दै आएका बैतडीको पाटन–३ गजुरस्थित बनारसीधाम विश्वनाथ ज्योतिर्लिङ्ग मन्दिर आज पनि संरचनागत समस्याले जुझिरहेको छ। स्थानीयका अनुसार मन्दिर जाने सडक र आधारभूत पूर्वाधार अभावले भक्तजनहरूलाई कठिनाइ झेल्नुपरेको छ।
इतिहास अनुसार तत्कालीन महाराजा मानुक चन्दको पालामा राजगुरुहरूले दलित समुदायलाई समेत पुजारी नियुक्त गरेको मानिन्छ। त्यतिबेलादेखि मन्दिरमा दलित–ब्राह्मण संयुक्त पूजा परम्परा निरन्तर छ।
मन्दिरका पुजारी गणेशप्रसाद पन्तका अनुसार शिवरात्रि, साउने मेला, माघ स्नान मेला, बालाचर्तुदशी, तीज, विश्वनाथ ज्योतिर्लिङ्गको विशेष स्नानलगायत वर्षभर धार्मिक कार्यक्रम चल्छन्।
दैनिक तीन सयभन्दा बढी भक्त आउने गर्छन्। तर बाटो, धर्मशाला, शौचालयजस्ता आधारभूत सुविधा नहुनु ठूलो चुनौती हो, पन्तले बताए।
मन्दिरको सेवा–सुविधाका लागि ६६६ रोपनी गुठी जग्गा व्यवस्था गरिएको छ। तर मन्दिर र नदीकाठमा तटबन्ध नहुँदा ठूलो बाढीको जोखिम रहेको पुजारीहरूले बताएका छन्।
हिन्दी समाचार
बैतडी, पाटन–३ — बैतडी जिले के पाटन–३ गजुर में स्थित प्राचीन बनारसीधाम विश्वनाथ ज्योतिर्लिंग मंदिर, जहाँ सोह्रवीं शताब्दी से दलित और ब्राह्मण पुजारी संयुक्त रूप से पूजाअर्चना करते आए हैं, आज भी बुनियादी सुविधाओं की कमी से जूझ रहा है। श्रद्धालुओं को मंदिर पहुँचने के लिए कठिन पहाड़ी रास्ता तय करना पड़ता है।
इतिहास के अनुसार महाराजा मानुक चन्द के काल में राजगुरुओं ने दलित समुदाय के पुजारी की नियुक्ति की थी। तभी से दोनों समुदायों द्वारा मिलकर पूजा की परंपरा निरंतर जारी है।
पुजारी गणेश प्रसाद पंत ने बताया कि शिवरात्रि, सावन मेला, माघ स्नान मेला, बालाचतुर्दशी, तीज तथा विशेष ज्योतिर्लिंग स्नान सहित पूरे वर्ष धार्मिक आयोजन होते हैं।
उन्होंने कहा, “प्रतिदिन 300 से अधिक भक्त आते हैं, लेकिन सड़क, धर्मशाला और शौचालय जैसी सुविधाओं के अभाव में भारी परेशानी होती है।”
मंदिर की निरंतरता के लिए 666 रोपनी गुठी भूमि दर्ज है। सरयू–गोमती के संगम के बीच स्थित होने के कारण तटबंध न होने से बाढ़ का खतरा भी बना रहता है।
English news
Baitadi, Patan–3 — The historic Banarasi Dham Vishwanath Jyotirling Temple located at Patan–3, Gajur in Baitadi is known for its rare tradition of Dalit and Brahmin priests jointly performing rituals since the 16th century. However, the temple continues to face serious infrastructure challenges including road access, shelter and sanitation.
According to historical accounts, during the reign of King Manuk Chand, royal priests appointed Dalit priests alongside Brahmins, establishing a tradition of inclusive worship which continues to this day.
Priest Ganesh Prasad Pant stated that major festivals such as Maha Shivaratri, Saune Mela, Magh Snan Mela, Balachaturdashi, Teej, and special Jyotirling bathing rituals are conducted throughout the year.
“More than 300 devotees visit daily, but the lack of road connectivity, rest houses and toilets creates significant difficulty,” he said.
To ensure continuity of rituals, 666 ropani of Guthi land has been allocated in various locations. As the temple lies between the Saryu and Gomti rivers, the absence of river embankment poses a high flood risk during heavy monsoon.